Schaking

Een kwestie van eer

Wat is schaking?

Schaking was een door erehandel beheerste verandering van eerposities van een jongeman en een jonge vrouw, leidend tot hun gezamenlijk vertrek. Het doel daarvan was een huwelijk dat door haar familie als ongewenst werd beschouwd, omdat het de eerpositie van die familie aantastte.

Definitie schaking

Schaking wordt vaak beschouwd als het moment van vertrek, maar dat is een te beperkte definitie: het proces van schaking begint bij de eerste kennismaking van het paar. Het feitelijke vertrek maakte van schaking een voldongen feit. Daarmee was het proces overigens nog niet afgelopen, want ook de achtervolging, de publieke ophef, het terughalen, de rechtszaak en de eventuele gratieverlening behoorden tot het proces. Het begrip schaking kon verwijzen naar verleiding, verkrachting, ontvoering, crimen raptus of clandestiene huwelijken. Dat laatste staat centraal in het boek Een cultuurhistorische studie van schaking tijdens de Republiek, 1580-1795.

Beëindiging schaking

Schaking eindigde ofwel met een huwelijk dat al dan niet door de familie werd geaccepteerd, of met het terughalen van het meisje. Eerherstel voor het paar en voor de familie was mogelijk via gratie, genade of dispensatie van de soeverein. Als eerherstel niet haalbaar was, werd het meisje verstoten.

Schakingsfiguraties

Van confrontatie tot vlucht: het fenomeen schaking kende verschillende scenario’s. Vanuit eer geredeneerd waren er vijf soorten schakingsfiguraties:

  1. De Weigering: het meisje koos bewust voor de schaker.
  2. De Eigenrichting: de schaker nam het recht in eigen hand.
  3. De Overrompeling: het paar confronteerde de familie.
  4. De Ontdekking: de familie van het meisje ontdekte en verbood de relatie.
  5. De Familieruzie: binnen de familie van het meisje vond een confrontatie plaats tussen de familie van de vader en de familie van de moeder. Het paar had geen centrale rol.